Nicaragua, een korte reis door de recente geschiedenis

Tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw was het Midden-Amerikaanse land Nicaragua een klassiek voorbeeld van een ontwikkelingsland: een tropisch landbouwstaatje met een arme bevolking en een kleine rijke elite.
Het unieke van Nicaragua echter ligt in de recente politieke geschiedenis. Nicaragua is een van de weinige landen in Latijns Amerika, waar een guerrillabeweging ooit aan de macht kwam.
De Nicaraguaanse revolutie van 1979 was een reactie op de dictatuur van de familie Somoza, die sinds de jaren dertig de scepter zwaaide in het land.
De guerrillastrijders die in juli 1979 de laatste Somoza-telg verjoegen, hadden als boegbeeld Augusto Cesar Sandino, een generaal die sinds de jaren twintig tegen de Amerikaanse aanwezigheid in Nicaragua vocht. Generaal Sandino werd in 1934 na afloop van vredesbesprekingen met de toenmalige opperbevelhebber en bondgenoot van de Verenigde Staten, Anastasio Somoza, door hem in een hinderlaag vermoord. Aan deze generaal Sandino ontleenden deze guerrillastrijders hun naam: Sandinistisch Front voor de Nationale Bevrijding (Frente Nacional de Liberación Nacional (FSLN))
Na hun overwinning op 19 juli 1979 vormden de Sandinisten met hun maatschappelijke bondgenoten 11 jaar lang “de regering van nationale wederopbouw”, met aan de leiding “comandante” Daniël Ortega (na de verkiezingsoverwinning van het FSLN in 1984 werd hij president). Het revolutionaire elan der Sandinisten zorgde er voor dat op allerlei gebieden van het dagelijks leven grote veranderingen plaatsvonden. Om er enkele te noemen: er vond een nationale alfabetiseringscampagne plaats, waardoor duizenden ongeletterden leerden lezen en schrijven, onderwijs werd toegankelijk voor iedereen, landloze boeren kregen een stuk grond toegewezen, onteigend van Somoza-getrouwen die naar Miami waren gevlucht, de gezondheidszorg werd gratis en een basispakket aan voedsel werd via een uitgebreid subsidiestelsel gegarandeerd. Deze veranderingen stuitten echter op heftig verzet van de Nicaraguaanse elite en de Verenigde Staten. Om een eind te maken aan dit Sandinistische bewind begon de Verenigde Staten vanaf 1982/1983 contrarevolutionaire rebellen te ondersteunen, met financiële middelen en militaire adviseurs en materieel. De oorlog die volgde heeft het land volledig ontwricht. Door de grote druk van de oorlogsuitgaven op de nationale begroting en sabotage-activiteiten van de kant van de contra’s kon de “regering van nationale wederopbouw” haar plannen niet uitvoeren.
In 1990 kwam aan het Sandinistische experiment een einde, omdat het FSLN de parlements- en presidentsverkiezingen verloor. De bevolking was oorlogsmoe, de economische situatie was rampzalig en er was onvrede over de autoritaire trekjes van het systeem, die mede veroorzaakt werden door de oorlogssituatie.
Van 1990 tot januari 2007 heersten er in Nicaragua rechtsgeoriënteerde presidenten, gesteund door de aloude oligarchie, die in deze periode hun best hebben gedaan om de verworvenheden van de Sandinistische Revolutie weer ongedaan te maken.
Of de Sandinistische Revolutie een blijvende mijlpaal in de geschiedenis van Nicaragua zal zijn, zal in de komen jaren moeten blijken, temeer nu de toenmalige president Daniël Ortega door het winnen van de algemene verkiezingen sinds januari 2007 wederom aan de macht is. Voor de huidige ontwikkelingen in Nicaragua geldt in ieder geval dat ze alleen te begrijpen zijn vanuit de omslag die in de jaren ’80 in haar geschiedenis heeft plaatsgevonden. In hoeverre het revolutionaire elan van de jaren ’80 ook in de nabije toekomst het politieke, sociale en culturele leven in Nicaragua zal blijven kleuren zal nog moeten blijken.