EIRENE en mensen met een handicap: een samenwerkingsconcept
Inleiding
Wereldwijd wordt het aantal mensen dat gedeeltelijk of zwaar
is gehandicapt geschat op een aantal van 335 miljoen. Zeventig procent hiervan
leeft in ontwikkelingslanden. Meer dan negentig procent van de
revalidatievoorzieningen echter komt ten goede aan de industrielanden, wat
betekent dat in de ontwikkelingslanden slechts voor twee tot drie procent van
de getroffenen adequate ondersteuning en revalidatiehulp ter beschikking staat.
Door teruglopende overheidsinspanningen op het gebied van gezondheid en opvoeding
verslechtert de situatie voor gehandicapten in veel ontwikkelingslanden steeds
verder. Tegelijkertijd moet ervan uitgegaan worden, dat het aantal
gehandicapten ten gevolge van vermijdbare infectieziektes (zoals bijvoorbeeld
polio) opnieuw toe zal gaan nemen.
Armoede en het hebben van een handicap hangen nauw met
elkaar samen. Zo kunnen vele handicaps rechtstreeks vanuit armoede verklaard
worden. Omdat de laatste jaren in veel ontwikkelingslanden een verscherping en
verbreding van de armoede valt te constateren, moet ervanuit worden gegaan, dat
wereldwijd het aantal mensen met een handicap verder zal toenemen.
Vele lichamelijke en psychische gebreken hebben ook te maken
met of zijn het gevolg van gewelddadige conflicten, van burgeroorlogen of
oorlog. Alleen al door landmijnen worden volgens de Verenigde Naties jaarlijks
10.000 mensen gedood, meer dan 20.000 overleven, verminkt en getraumatiseerd.
Gehandicapten vormen ook bij ontwikkelingssamenwerking een
veelal gemarginaliseerde groep. Er worden wel gezondheids- en
revalidatieprogramma's alsook liefdadigheidsprojecten opgezet, maar projecten
die de zelfhulp van gehandicapten als uitgangspunt nemen, zijn duidelijk een
uitzondering. Voor alle andere ondersteuningsprogramma's schijnen mensen
met bijzondere behoeftes in het geheel niet te bestaan. Zo wordt de
mogelijkheid tot integratie onbenut gelaten en de marginalisering van
gehandicapten verscherpt. Een bijzonder probleem is dat de
richtlijnen van overheden en internationale geldverstrekkers uitgaan van
projekten die in een relatief kort tijdsbestek afgerond kunnen worden. Juist
projecten voor gehandicapten echter zijn in de praktijk ook op de middellange
en langere termijn op ondersteuning aangewezen.
Voor een beter begrip
In de internationale pedagogische en medische wereld wordt
het begrip "gehandicapt" tegenwoordig op grond van zijn culturele
bepaaldheid als ontoereikend ervaren en door andere termen aangevuld danwel
vervangen. Vooral het feit dat het begrip intercultureel niet vergelijkbaar is,
schijnt een probleem te zijn - sommige culturen kennen een dergelijk begrip
niet of gebruiken het alleen bij zeer bijzonder letsel - sommige culturen
kennen het begrip slechts een medische dimensie.
De
Wereldgezondheidsorganisatie spreekt daarom tegenwoordig
van ‘impairment’ (te vertalen als letsel),
‘disability’ (belemmering) en
‘handicap’ ( handicap). Gehandicapt zijn wordt gedefinieerd
als een achterstand
van mensen veroorzaakt door letsel of belemmering die het hen
bemoeilijkt of
onmogelijk maakt traditionele en/of seksegebonden rollen op zich te
nemen. In de discussies wordt gesproken over mensen met bijzondere
behoeftes (special needs). Mensen met bijzondere behoeftes zijn
duurzaam
beperkt in hun lichamelijke, zintuiglijke, intellektuele, psychische
en/of
sociale mogelijkheden.
Tegen de achtergrond, dat deze discussie niet afgesloten is
en er nog geen algemeen aanvaarde definitie bestaat, gebruikt EIRENE het begrip
handicap in de zin van de Wereldgezondheidsorganisatie, zonder daarmee de
sociaal-culturele dimensie uit het oog te verliezen.
Motivatie voor het werken met gehandicapten
EIRENE is van mening dat zij in haar werk een bijzondere
verplichting heeft tegenover hen die maatschappelijk uitgerangeerd zijn.
Gehandicapten behoren, zij het in verschillende mate, in bijna alle landen tot
die groeperingen die sterk gemarginaliseerd en gediscrimineerd worden. Het merendeel van de gehandicapten in ontwikkelingslanden
leeft onder de armoedegrens, velen leven in extreme armoede. Het is erg
moeilijk om als arme gehandicapte man of vrouw een waardig bestaan te leiden. Gehandicapten zijn in ontwikkelingslanden vaak ook belemmerd
in het uitoefenen van elementaire mensenrechten. Veel mensen raken gehandicapt als gevolg van gewelddadige of
militaire conflicten. EIRENE wil graag een
principiële bijdrage leveren aan geweldspreventie en actieve solidariteit met de
slachtoffers.
Doelstellingen bij het werken met gehandicapten
EIRENE is geen
gespecialiseerde organisatie met als doel het werken ten behoeve van mensen met specifieke behoeftes. In deze zin
ondersteunt EIRENE dan ook geen programma's met een medische en louter
therapeutische opzet.
Lidorganisaties krijgen pas dan ondersteuning, als de zelfredzaamheid
van de slachtoffers gering is en zij niet zelfstandig een verbetering van hun
leefomstandigheden kunnen bewerkstelligen. Om haar doelstelling te bereiken geeft EIRENE steun aan zelfhulpgroepen, verenigingen en
lidorganisaties om daarmee:
- eigen organisatiestructuren afgestemd op de eigen behoeftes te ontwikkelen, die tegemoetkomen aan de belangen en mogelijkheden van hun leden
- publieke voorlichtingscampagnes te houden om een bewustzijnsverandering in de samenleving op gang te brengen
- in verzet te komen tegen iedere vorm van discriminatie en aan te dringen op het naleven van mensenrechten
- deel te nemen aan maatschappelijke veranderingsprocessen en hervormingen te ondersteunen die moeten leiden tot een grotere sociale rechtvaardigheid en een vreedzame samenleving
- specifieke,
concrete hulp en ondersteuning aan gehandicapten en hun naaste verwanten te
organiseren:
* steun bij het verkrijgen van medische behandeling
* specifieke training voor gehandicapten en hun familie
* ondersteunen van programma's gericht op onderwijs en beroepspraktijk.
* maatregelen gericht op het verwerven van inkomen d.m.v. financiële hulp en advies
* opleidingsprogramma's
* advies en hulp aan naaste familie
* advies aan vrouwen bij bijzondere geslachtsspecifieke aangelegenheden
* het opzetten van scholings- en voorlichtingsprogramma's om handicaps te voorkomen
* te werken aan gemeenschappen waar mensen met en zonder handicap met elkaar samenleven
Mensen met speciale behoeftes moeten echter niet alleen in specifieke, speciaal voor dit doel opgezette projecten worden ondersteund. Veeleer wil EIRENE bewaken dat hun integratie onderdeel uitmaakt van al het andere ontwikkelingswerk. Omdat dit in het verleden niet tot tevredenheid is gebeurd, moet er nu een aantal effectieve instrumenten worden ontwikkeld.
EIRENE engageert zich niet alleen met concrete projecten
maar neemt ook actief deel aan sectorspecifieke discussies van organisaties op
het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Daarbij is het uitwisselen van
ervaring, het koppelen van bestaande initiatieven en het verrichten van
politiek lobbywerk van cruciaal belang.
Met welke partners werkt EIRENE samen?
Al meer dan tien jaar werkt EIRENE samen met diverse zelfhulporganisaties, bijvoorbeeld van naaste
verwanten, van mensen met speciale behoeftes. Vermeldenswaard zijn hier de
“Assocation d´Entraide des Handicapés Physiques au Tchad” (AEHPT) en de
vereniging voor zelfhulp van ouders met gehandicapte kinderen “Los Pipitos” in
Nicaragua. Via haar Noordprogramma ondersteunt EIRENE de leef- en
werkgemeenschappen van mensen met en zonder handicap, de zogenoemde
Arkgemeenschappen ontwikkeld door Jean Vanier.
Bij de keuze voor een partnerorganisatie spelen de volgende
uitgangspunten een belangrijke rol:
- democratisch
georganiseerd, niet gebonden aan een geloof of politieke partij en een
participerende werkwijze
- het lenigen
van practische nood is van even groot belang als het werken aan strategische
belangen, betrekking hebbend op maatschappelijke integratie
- de
partnerorganisatie heeft oog voor de belangen van mannen zowel als vrouwen; er wordt rekening gehouden met
specifieke problemen voor vrouwen en zij worden hierbij geholpen.
- er wordt
gebruik gemaakt van locaal aanwezig potentieel; samenwerking binnen andere
programma's en met andere organisaties wordt nagestreefd.
- ingebed in
een netwerk van andere initiatieven, om haar maatschappelijke invloed te versterken.
