EIRENE's burgervredeswerk in Nicaragua

De algemene levensomstandigheden in het Midden-Amerikaanse Nicaragua zijn in de afgelopen jaren steeds slechter geworden. Al in 1998 ging de UNDP er van uit dat 72 % van de huishoudens in armoede leeft; actuele inschattingen spreken nu van 80 %. Een bijzondere rol speelt hierin de werkloosheid. Betrouwbare organisaties gaan van een percentage van 65 % werklozen uit. Maar ook de overlevingsstrijd van de werkende mensen wordt steeds moeilijker. Ondervoeding en verkeerd voedsel zijn in Nicaragua aan de orde van de dag. Het land behoort bij de landen met de laagste voedselzekerheid in de gehele wereld. Gedupeerden zijn vooral moeders en kinderen. De erosie van agrarische gebieden, de slechte kwaliteit van de grond en de sterke klimaatschommelingen (El Nino) spelen een even grote rol, evenals de zinkende koopkracht van de Nicaraguanen zelf. De desolate situatie wordt door natuurrampen zoals oorkaan Mitch verder op de spits gedreven. De grote hulp vanuit het buitenland en de in het vooruitzicht gestelde opname in de HIPC-initiatief met schuldenverlichting hebben hier weinig tot stand kunnen brengen. Zo werd Nicaragua ondanks deze ontwikkelingen alleen maar verder terug geworpen.

De moeilijke economisch situatie gaat samen met ontwikkelingen op politiek gebied die potentieel destabiliserend zijn en voor de grootste deel van de bevolking zeker demoraliserend werken. De onbelemmerde zelfverrijking van belangrijke politieke functionarissen bevorderde ook corruptie en mismanagement op vele terreinen die - zo leek het - nog tot kort geleden daar niet bij betrokken waren. Inmiddels bestaan er nauwelijks overheidsinstellingen die vrij van corruptie en mismanagement zijn.

Ook al is de tijd van de burgeroorlog al jaren geleden en zijn de gedemobiliseerde militairen niet meer in het openbare leven aanwezig zijn, het land lijdt nog steeds ten gevolge van dit decenniumlange gewapende conflict. Er is geen directe politieke achtergrond meer. Maar gedemobiliseerde militairen van beide partijen zijn nog nauwelijks sociaal gereïntegreerd. Minderwaardigheidsgevoelen probeert men vaak door alcohol en geweld tegen zwakkeren (vrouwen en kinderen) te compenseren. Een andere uitdaging is hun economische situatie. Vergeleken met de gemiddelde Nicaraguaanse maatschappij is hun situatie nog slechter. Omdat ze noch voldoende opleiding noch beroepsspecifieke kennis hebben, is de beperkte werkgelegenheid die er is voor hen nauwelijks toegankelijk. Vervolgens sluiten zich steeds meer van deze door de burgeroorlog ontwortelde mannen aan bij tot gewapende groepen, die middels geweld hun desolate situatie onder de aandacht willen brengen of gewoon door roof en plundering in hun levensonderhoud proberen te voorzien. Vaak worden ze ook als handlangers in dienst genomen door plaatselijke criminelen, wat bijzonder in het noorden van Nicaragua altijd weer tot onrust onder de bevolking leidt. Gezien deze verlammende uitwerking leiden de activiteiten van de regering ook op dit gebied tot geen gunstig resultaat.

Tegen de achtergrond van deze spanningen en het precaire maatschappelijke evenwicht wordt duidelijk dat de organisaties van de civiele maatschappij een centrale rol spelen bij de handhaving van democratische structuren en de bespoediging van de verdere maatschappelijke ontwikkeling. De mensenrechten in economische, sociale en culturele zin worden vandaag de dag in Nicaragua op een breed niveau bedreigd. De actuele tendensen van het doorzetten van het recht van de sterkste moet door bevolking niet als normaal beschouwd gaan worden.

CENIDH, het Centro Nicarquense de Derechos Humanos werd in 1990 opgericht. CENIDH heeft zich sindsdien kunnen profileren met zijn werk in Nicaragua. Ondanks alle onbetwiste verdiensten werden ze altijd weer doelwit van vijandigheden en bedreigingen. Korte tijd geleden was de leidster van de organisatie, dr. Vilma Nunez, doel van een openbare haatcampagne waar men haar in de media onverholen met de dood bedreigde.

CENIDH beschikt over een centraal bureau in Managua en filialen in Esteli, Chontales en Matagalpa, regio’s die traditioneel als conflictrijk en crisisgevoelig zijn. CENIDH volgde vanaf het begin een integraal concept van mensenrechten waarin zowel de staatsburgerlijke rechten een rol spelen als ook de economische, sociale en culturele rechten van mensen van belang waren. Het werk van CENIDH richt zich vooral op het doel, de in de constitutie en in internationale overeenkomsten vastgelegde mensenrechten in Nicaragua gerespecteerd te krijgen. CENIDH speelt ook bij de oplossing van conflicten (arbeidsconflicten, opstand gewapende groeperingen, ontvoeringen) altijd weer een dragende rol en geniet in deze zin aanzien zowel nationaal als internationaal. EIRENE werkt al sinds de oprichting met CENIDH samen. Door de jaren is de organisatie in haar activiteiten personeel en financieel gesteund. Vervolgens werd CENIDH in het kader van civiele vredesdiensten met een vredesvakkracht ondersteund. 

Het werk van CENIDH wordt in groepen van promotoren uitgevoerd. Deze worden door de organisatie opgeleid en inspireren de bevolking met het thema mensenrechten. Gelijktijdig zijn zij belast met de waarneming en vervolging van mensenrechtenschending. Er werken circa 1000 promotoren in een netwerk met vijf regionale onderafdelingen samen. Ze werken aan dit thema in de verschillende gemeenten. Schendingen van de mensenrechten worden door hen gemeld en de follow-up door gespecialiseerde mensen wordt gewaarborgd. Er worden steeds onderzoeken naar de oorzaken en de frequentie in Nicaragua uitgevoerd, om deze resultaten voor eventuele preventie te gebruiken. PR-werk maakt de publicatie van de mensenrechtenschendingen en de noodzakelijke mobilisering van protest en solidariteitsacties mogelijk. In het kantoor van CENIDH in Managua werken 22 personen. Van daar uit en vanuit de kantoren in Matagalpa, Chontales en Esteli wordt het werk van de promotoren gecoördineerd. Door verschillende evenementen te organiseren werden tot nu toe ca. 16.000 personen bereikt.